Damla sulama nedir, kimler için uygundur?
Damla sulamada su, ana hattan sıra boyunca uzanan damla borularına, oradan da belirli aralıklarla yerleştirilmiş damlatıcılara ulaşır. Her damlatıcı saatte belirli bir miktar suyu yavaşça toprağa bırakır. Böylece sıra araları kuru kalır, su yalnızca bitkinin kullandığı bölgeye verilir.
Yaz aylarının sıcak ve kurak geçtiği, sulamanın büyük ölçüde kuyu ve sondajla yapıldığı Adıyaman ve Kahta'da her litre suyun bir maliyeti vardır. Damla sulama bu yüzden özellikle şu durumlarda öne çıkar:
- Kuyu debisi sınırlı olan, suyu idareli kullanması gereken araziler
- Antep fıstığı, badem, ceviz, nar, zeytin gibi sıralı dikilmiş bahçeler ve bağlar
- Domates, biber, karpuz gibi sıra ekimi yapılan sebze alanları
- Eğimli veya engebeli, salma sulamanın düzgün yapılamadığı araziler
Doğru kurulmuş bir sistemde yaygın kabule göre su kullanım verimi %90'a kadar çıkabilir. Sıra aralarının kuru kalması yabancı ot baskısını azaltır, yaprak ıslanmadığı için bazı mantari hastalıkların riski de düşer.
Ürüne göre damla sulama: bahçe, bağ ve sebze
Meyve bahçesi: antep fıstığı, badem, ceviz
Genç fidan döneminde ağaç sırası boyunca tek damla hattı genellikle yeterlidir. Ağaçlar büyüdükçe kök bölgesi genişler; yetişkin fıstık, badem ve ceviz bahçelerinde ağacın iki yanından geçen çift hat veya hat üzerine eklenen damlatıcılarla ıslatılan alan büyütülür. Projeyi baştan bu büyümeyi hesaba katarak yapmak, birkaç yıl sonra ana hattı değiştirme ihtiyacını ortadan kaldırır.
Bağ
Bağlarda damla borusu çoğunlukla telli terbiye sisteminde tele asılır veya asma diplerinden toprak üstünde geçirilir. Tele asılan hat, toprak işleme ve çapa sırasında zarar görmez.
Sebze
Sebzede bitkiler sık dikildiği için damlatıcı aralığı daha kısa tutulur ve sıra boyunca sürekli bir ıslak şerit oluşturulur. Sezonluk ürünlerde ince cidarlı borular, uzun süre yerinde kalacak hatlarda kalın cidarlı borular tercih edilir.
Yüzey altı damla
Yüzey altı damla sulamada borular toprağın genellikle 20–40 cm altına gömülür. Yüzeyden buharlaşma neredeyse ortadan kalkar, toprak işleme ve hasat makineleri hatlara zarar vermez. Buna karşılık kök girişini, kemirgen hasarını ve hat boşalırken oluşan vakumla toprak emilmesini önlemek için hava vanası, düzenli yıkama ve doğru boru seçimi şarttır.
Boru, damlatıcı debisi ve aralığı nasıl seçilir?
Sistemin düzgün çalışması, sıranın başındaki ağaçla sonundaki ağacın aynı miktarda su almasına bağlıdır. Bunun için üç seçim birlikte yapılır:
- Boru çapı (16 mm / 20 mm): Kısa ve orta uzunluktaki sıralarda 16 mm boru yaygındır. Sıra boyu uzadıkça ve hat üzerindeki toplam debi arttıkça basınç kaybını azaltmak için 20 mm boruya geçilir.
- Damlatıcı debisi (2–4 L/saat): Hafif, kumlu topraklarda su aşağı hızlı indiği için daha sık damlatıcı ve düşük debi; ağır, killi topraklarda su yana yayıldığı için daha yüksek debi düşünülebilir. Stokta 2 L/saat ve 4 L/saat damlatıcılı borularımız bulunur.
- Damlatıcı aralığı: Toprak yapısına ve dikim sıklığına göre belirlenir; amaç, kök bölgesinde kesintisiz bir ıslak alan oluşturmaktır.
| Ürün | Boru | Debi | Damlatıcı aralığı |
|---|---|---|---|
| Sebze | 16 mm | 2 L/saat | 20–40 cm |
| Bağ | 16 mm | 2–4 L/saat | 50–100 cm |
| Genç fidan bahçesi | 16 mm | 2–4 L/saat | 50–100 cm |
| Yetişkin fıstık, badem, ceviz | 16–20 mm, çoğunlukla çift hat | 4 L/saat | 50–100 cm |
Tablodaki değerler genel başlangıç aralıklarıdır; kesin seçim keşifte sıra uzunluğu, arazi eğimi ve kuyu debisine göre yapılır. Eğimli arazilerde ve çok uzun sıralarda basınç ayarlı (kompanse) damlatıcılar, sıra başıyla sonu arasındaki farkı dengeler.
Kontrol ünitesi: filtre, gübre tankı ve ana hat
Damla sulamanın kalbi, pompa çıkışındaki kontrol ünitesidir. Damlatıcı delikleri çok küçük olduğu için suyun mutlaka filtrelenmesi gerekir. Su kaynağına göre şu filtreler tek başına veya birlikte kullanılır:
- Hidrosiklon filtre: Kuyu ve sondaj suyundaki kum ve ağır parçacıkları dönen su hareketiyle ayırır.
- Kum (çakıl) filtre: Baraj, gölet ve kanal suyu gibi yosun ve organik madde taşıyan açık kaynaklarda kullanılır.
- Disk ve elek filtre: Son kademe filtrelerdir; damlatıcıya gidecek ince parçacıkları tutar.
Gübre tankı (fertigasyon): Suda çözünen gübreler tank veya enjektör yardımıyla sulama suyuna karıştırılır ve doğrudan kök bölgesine ulaşır. Gübre ünitesi çözünmemiş parçacıklar damlatıcıya gitmesin diye son kademe filtrenin önüne bağlanır.
Ana hat: Pompadan bahçeye suyu taşıyan ana ve dağıtım hatları için PE (polietilen) boru kullanılır. Boru çapı ve basınç sınıfı, taşınacak debiye, hat uzunluğuna ve pompa basıncına göre hesaplanır. Hattın üzerine bölge vanaları, manometre ve yüksek noktalara hava vanası yerleştirilir; böylece bahçeyi parsel parsel sulayabilir, basıncı takip edebilirsiniz.
Uygulamalarımızdan: fidan bahçesi ve yer altı vana grubu
Adıyaman'da yeni kurulan bir fidan bahçesinde sıra aralarına damla hatları döşeyerek fidanların ilk yıllarından itibaren düzenli su almasını sağladık. Fidan bahçelerinde amaç, gelecekte ağaçlar büyüdüğünde hat eklemeye uygun bir altyapıyı baştan kurmaktır.
Başka bir uygulamada ana dağıtım hattı için yer altı vana grubu kurduk: hidrosiklon filtre, volanlı vanalar ve yer altı anahtarları ile birlikte, pompa çıkışına uygun özel imalat bir bağlantı parçası hazırladık. Vanaların yer altında toplanması, hem toprak işleme sırasında hattın zarar görmesini önler hem de kontrolü tek noktadan yapmanızı sağlar.
Bakım, tıkanma sorunları ve kış hazırlığı
Damla sulamadaki şikâyetlerin büyük kısmı tıkanmadan kaynaklanır. Tıkanmanın üç yaygın nedeni vardır:
- Fiziksel: Kum, mil ve toz. Çözüm doğru filtre seçimi ve filtrelerin düzenli temizliğidir.
- Kimyasal: Kuyu suyunda sık karşılaşılan kireç ve gübre çökeltileri. Uzman önerisiyle yapılan asitle yıkama bu birikintiyi çözer.
- Biyolojik: Açık su kaynaklarında yosun ve bakteri oluşumu. Kum filtre ve gerektiğinde klorlama ile kontrol edilir.
Sezon içinde manometreyi takip etmek, filtreleri temizlemek ve belirli aralıklarla hat sonlarını açıp boruları yıkamak tıkanmanın önüne geçer.
Kış hazırlığı: Sezon bitiminde hatlar son kez yıkanır, filtre gövdeleri, vanalar ve pompa çıkışındaki su boşaltılır. Donma riskine karşı açıkta kalan parçalar korunur. Sebze alanlarındaki damla boruları toplanıp güneş görmeyen bir yerde saklanabilir; bahçedeki kalıcı hatlar ise yerinde bırakılır.
Su kaynağı, enerji ve finansman
Damla sistemi ancak suyu sağlayan kaynak kadar güvenilirdir. Kuyunuz yoksa veya pompa yetersiz kalıyorsa sondaj ve dalgıç pompa işini de aynı projede planlıyoruz. Elektriğin uzak ya da pahalı olduğu arazilerde damla sulama, düşük basınçla çalıştığı için güneş enerjili sulama ile iyi bir uyum gösterir.
Basınçlı sulama yatırımları için geçmiş dönemlerde düşük faizli tarımsal kredi ve hibe programları uygulandı; güncel koşullar her yıl yeniden açıklanır. Başvuru için gereken proje ve teklif dosyasını sulama kredisi ve hibe sayfamızda anlattığımız şekilde hazırlayabiliriz.