Adıyaman'da neden önce etüt?
Adıyaman'da yazlar uzun, sıcak ve kurak geçer; yaz aylarında yağış neredeyse hiç yoktur. Kanal sulamasının ulaşmadığı arazilerde antep fıstığı, badem, ceviz, bağ, nar ve sebze bahçelerinin büyük kısmı kuyudan sulanır. Bu yüzden ilin pek çok köyünde ve ovasında sondaj kuyusu, tarımsal üretimin temel su kaynağıdır.
Ancak bölgenin yeraltı yapısı her arazide aynı değildir. Aynı köyde yan yana iki tarladan birinde bol su çıkarken diğerinde kuyu kuru kalabilir. Sondaj maliyeti derinlikle birlikte hızla arttığı için, delmeye başlamadan önce suyun yerini ve derinliğini belirlemek hem para hem zaman kazandırır. Alan tarama ve sondaj etüdü tam olarak bu işi görür.
Alan tarama: cihazla yeraltı suyu tespiti
Alan tarama, arazinin yeraltı yapısını sondaj yapmadan incelemek için yapılan saha çalışmasıdır. Çalışma genellikle şu adımlardan oluşur:
- Saha incelemesi: Arazinin topoğrafyası, eğimi, yüzeyde görülen kayaç ve toprak yapısı, dere yatakları ve yakındaki mevcut kuyuların derinlik ve debi bilgileri değerlendirilir.
- Cihazla ölçüm: Yeraltı suyu tespit cihazıyla arazinin farklı noktalarında ölçüm alınır. Bu tür jeofizik ölçümler, yeraltındaki katmanların suyu tutup tutmadığına dair ipuçları verir; su taşıyan katmanların (akifer) yeri ve derinliği hakkında bilgi sağlar.
- Jeolojik ve hidrojeolojik değerlendirme: Ölçüm sonuçları, bölgenin kayaç yapısı, çatlak ve fay hatları, suyun yeraltında nasıl hareket ettiği gibi bilgilerle birlikte yorumlanır.
Tek bir ölçüm yerine arazinin tamamını tarayarak en uygun noktayı karşılaştırmalı olarak belirliyoruz.
Alan taramada sadece suyun varlığına değil, sulama ihtiyacınızı karşılayacak verimde bir katmana ulaşılıp ulaşılamayacağına da bakıyoruz. Örneğin geniş bir antep fıstığı veya badem bahçesini damla sulamayla beslemek ile küçük bir sebze bahçesini sulamak farklı debi gerektirir. Etüdü, arazinizde yapacağınız tarımı ve kuracağınız sulama sistemini bilerek yapıyoruz; böylece açılacak kuyu ihtiyacınıza göre planlanmış olur.
Etüt raporu: sondaj noktası ve derinlik planı
Alan taramasının sonunda, sondajın nasıl yapılacağını gösteren bir etüt raporu hazırlanır. Raporda genel olarak şu bilgiler yer alır:
- Sondaj noktası: Kuyunun açılacağı yer, arazi üzerinde işaretlenir.
- Hedef derinlik: Su taşıyan katmanlara ulaşmak için inilmesi gereken derinlik planlanır.
- Beklenen katmanlar: Sondaj sırasında geçilecek toprak ve kayaç katmanları öngörülür; bu bilgi sondaj yönteminin seçiminde kullanılır.
- Kuyu yapısı önerisi: Kılıf borusu, filtre borusunun yerleşeceği seviyeler ve çakıl dolgusu planlanır.
Sondaj bu plana göre yapılır. Alan tarama ve sondaj etüdü yaptığımız noktalarda %100 sonuç alıyoruz; bu sonucu, etüdün gösterdiği noktaya ve derinliğe sadık kalarak elde ediyoruz.
1000 metreye kadar sondaj kapasitesi
Bazı arazilerde su sığ katmanlarda bulunurken, bazı bölgelerde verimli akiferler çok daha derindedir. Etüt raporu derin bir katmanı işaret ettiğinde bu derinliğe inebilmek gerekir. Sondaj kuyusunda 1000 metreye kadar yeraltı suyu çıkarabiliyoruz.
Derin kuyularda kuyu yapısı, kullanılan borular ve pompanın asılacağı derinlik daha dikkatli planlanmalıdır. Kuyu açma, kılıf ve filtre borusu, kuyu geliştirme ve pompaj deneyi hakkında ayrıntılı bilgiyi sondaj ve dalgıç pompa sayfamızda bulabilirsiniz.
Derinlik arttıkça kuyunun maliyeti de artar; bu yüzden hedef derinliği tahmine göre değil, etüt raporuna göre belirliyoruz. Su taşıyan katmana ulaşıldığında sondaj durdurulur, gereksiz metraj yapılmaz. Bu yaklaşım, hem sondaj bütçesini hem de pompanın ileride harcayacağı enerjiyi doğrudan etkiler.
DSİ yeraltı suyu arama ve kullanma belgesi
Türkiye'de yeraltı suyu kullanımı izne bağlıdır ve süreç DSİ tarafından yürütülür. Genel işleyiş şöyledir: arazi sahibi önce yeraltı suyu arama belgesi için başvurur; sondaj belgede belirtilen koşullara uygun yapılır; kuyu tamamlanıp pompaj deneyi sonuçları alındıktan sonra yeraltı suyu kullanma belgesi düzenlenir.
Bazı başvurularda hidrojeolojik etüt raporu istenebilir; bazı bölgelerde ise yeraltı suyunu korumak amacıyla yeni kuyu izinleri kısıtlanabilir. Şartlar zaman içinde değişebildiği için güncel bilgiyi DSİ'nin ilgili biriminden teyit etmek gerekir. Kuyu belgesi, sulama kredisi ve hibe başvurularında da çoğu zaman istenir. Belgelerin hazırlanması sürecinde size yol gösteriyoruz.
Etütten sulamaya: tek elden zincir
Etüt, tek başına bir amaç değil; verimli bir sulama sisteminin ilk halkasıdır. İşi şu sırayla bir bütün olarak planlıyoruz:
- Alan tarama ve etüt: Suyun yeri ve derinliği belirlenir.
- Sondaj: Etüt raporuna göre kuyu açılır, kuyu yapısı kurulur ve debisi ölçülür (sondaj ve dalgıç pompa).
- Pompa: Ölçülen debi ve su seviyesine göre derin kuyu pompası seçilir, pano ve kolon borusuyla kurulur.
- Sulama sistemi: Kuyunun verdiği suya göre damla sulama veya yağmurlama sistemi projelendirilir; şebeke yoksa güneş enerjili sulama ile pompa güneşten beslenir.
Bu zincirin son halkasına bir örnek: Hilvan / Şanlıurfa'da 98 dönüm arazide 5,5 HP güneş paneli sistemiyle çalışan yağmurlama sulama sistemini kurduk. Kuyunun debisi, pompanın gücü ve sulama sistemi birbirine uygun planlandığında sistem yakıt masrafı olmadan arazinin tamamını sulayabilir.