Önce etüt: alan tarama ve sondaj noktası
Kuyu açmadan önce en çok sorulan soru "Burada su var mı?" sorusudur. Bu sorunun cevabını sondajdan önce alan tarama ve sondaj etüdü ile veriyoruz: arazinizi cihazla tarıyor, çevredeki kuyuların derinlik ve debi bilgilerini de değerlendirerek sondaj noktasını ve hedef derinliği belirliyoruz.
Alan tarama ve sondaj etüdü yaptığımız noktalarda %100 sonuç alıyoruz. Etüt raporuna göre açılan kuyuda, gerektiğinde 1000 metreye kadar inerek yeraltı suyunu çıkarıyoruz. Etüt yapılmadan, "komşunun kuyusu buradaydı" yaklaşımıyla sondaja başlamıyoruz.
Kuyu izni ve yeraltı suyu kullanım belgesi
Türkiye'de yeraltı suyu kullanımı izne bağlıdır ve süreç DSİ tarafından yürütülür. Genel olarak işleyiş şöyledir:
- Arazi sahibi, tapu ve gerekli belgelerle DSİ'ye başvurarak yeraltı suyu arama belgesi alır.
- Sondaj, belgede belirtilen koşullara uygun olarak yapılır; kuyu bilgileri ve pompaj deneyi sonuçları kayıt altına alınır.
- Kuyu tamamlandıktan sonra yeraltı suyu kullanma belgesi düzenlenir; suyun ne kadar ve hangi amaçla kullanılacağı bu belgede yer alır.
Bazı bölgelerde yeraltı suyunu korumak amacıyla yeni kuyu izni kısıtlanabilir veya kuyulara sayaç takılması istenebilir. Şartlar zaman içinde değişebildiği için güncel bilgiyi DSİ'nin ilgili birimlerinden teyit etmek gerekir. İzinsiz açılan kuyular cezai işleme ve kuyunun kapatılmasına yol açabilir; ayrıca kredi ve hibe başvurularında kuyu belgesi çoğu zaman istenir. Belgelerin hazırlanması sürecinde size yol gösteriyoruz.
Kuyu yapısı: kılıf borusu, filtre borusu ve çakıl
İyi bir kuyu sadece derin bir delik değildir. Kuyunun yıllarca kum çekmeden, çökmeden ve debisini koruyarak çalışması, içine yerleştirilen malzemelere bağlıdır:
- Kılıf borusu: Kuyunun duvarlarını tutar, göçmeyi ve üst katmanlardan kirli su sızmasını önler.
- Filtre borusu: Su veren katmanların hizasına yerleştirilen, yarıklı (delikli) borudur. Suyu kuyuya alırken kum ve çakılın girmesini sınırlar.
- Çakıl dolgusu: Filtre borusu ile kuyu cidarı arasındaki boşluğa uygun boyutta çakıl doldurulur. Bu katman doğal bir süzgeç gibi çalışır ve pompanın kum çekmesini azaltır.
- Üst sızdırmazlık: Kuyu ağzı çevresinin kapatılması, yüzey sularının ve kirliliğin kuyuya inmesini engeller.
Sondaj bittikten sonra kuyu, çamur ve ince malzemeden arındırılarak geliştirilir ve pompaj deneyi ile gerçek debisi ve dinamik su seviyesi ölçülür. Pompa seçimi bu ölçümlere göre yapılır.
Kuyu temizliği ve eski kuyuların bakımı
Zamanla kuyunun dibine kum ve çamur birikir, filtre borusunun yarıkları kireç veya tortuyla tıkanabilir. Bunun belirtileri genellikle debinin azalması, suyun bulanık gelmesi ve pompanın sık arızalanmasıdır. Kuyu temizliği ile birikmiş malzeme dışarı alınır ve kuyu tekrar daha verimli su verir hale getirilir.
Eski bir kuyuya yeni pompa takmadan önce kuyunun derinliğini ve durumunu kontrol etmenizi öneriyoruz. Kum çeken bir kuyuya ne kadar iyi bir pompa takılırsa takılsın, pompa kısa sürede aşınır.
Dalgıç pompa seçimi: neye bakılır?
"Komşunun pompası kaç beygirse aynısını takalım" yaklaşımı çoğu zaman ya yetersiz su ya da gereksiz elektrik tüketimiyle sonuçlanır. Dalgıç pompa seçiminde şu değerleri birlikte hesaplıyoruz:
| Değer | Açıklama |
|---|---|
| Debi | Saatte ihtiyaç duyulan su miktarı. Kuyunun pompaj deneyinde verdiği debiyi aşmamalıdır. |
| Basma yüksekliği | Dinamik su seviyesi, kuyudan tarlaya kadar olan kot farkı, boru kayıpları ve damla ya da yağmurlama sisteminin istediği basıncın toplamıdır. |
| Motor gücü | Debi ve basma yüksekliğine göre belirlenir; gereğinden büyük motor fazla enerji harcar, küçük motor istenen suyu vermez. |
| Pompa çapı | Pompa kuyuya rahat girmeli, motorun soğuması için çevresinden su akışı olmalıdır. |
| Kablo kesiti | Motor gücüne ve kablo uzunluğuna göre seçilir. İnce kablo gerilim düşümüne, motorun ısınmasına ve yanmasına yol açabilir. |
| Kolon borusu | Pompanın asıldığı ve suyun yukarı çıktığı borudur. Pompanın ağırlığını, basıncı taşıyacak dayanımda olmalı ve debiye uygun çapta seçilmelidir. |
Pompayı kuyuda dinamik su seviyesinin yeterince altına, ancak dipte biriken kumdan uzak bir derinliğe asmak da en az pompa seçimi kadar önemlidir.
Pano, koruma ve alternatif enerji kaynakları
Pompa panosu ve koruma
Dalgıç pompa motorları en çok elektrik kaynaklı sorunlar ve susuz çalışma nedeniyle yanar. Doğru kurulmuş bir panoda motor koruma şalteri, faz koruma rölesi (faz kopması ve dengesizliğine karşı) ve kuyudaki su seviyesi düştüğünde pompayı durduran seviye koruması bulunur. Gerekli durumlarda yumuşak yol verici veya frekans invertörü ile kalkış darbeleri azaltılır, debi ihtiyaca göre ayarlanabilir.
Şebeke yoksa: jeneratör, motopomp veya güneş
Elektrik hattı olmayan arazilerde dalgıç pompa uygun güçte bir jeneratörle çalıştırılabilir. Kanal, havuz, gölet veya baraj kenarından su alınan yerlerde ise yüzeyden emiş yapan motopomplar pratik bir çözümdür; ancak yüzey pompalarının emme derinliği sınırlıdır ve genellikle 7–8 metreyi geçmez, bu yüzden derin kuyularda dalgıç pompa gerekir.
Yakıt maliyetinden kurtulmak istiyorsanız dalgıç pompanızı güneş panelleriyle beslemek de mümkündür. Ayrıntılar için güneş enerjili sulama sayfamıza göz atabilirsiniz.
Referans iş: pompa çıkışı ve yer altı vana grubu
Pompadan gelen suyun sulama sistemine düzgün ve kontrollü dağılması, pompa çıkışının doğru kurulmasına bağlıdır. Bir projemizde ana dağıtım hattı üzerinde yer altı vana grubu kurduk: hidrosiklon filtre, volanlı vanalar ve yer altı anahtarlarıyla birlikte, pompa ile hattı birleştiren "pompa çıkışı" bağlantısını sahaya göre özel olarak imal ettik.
Hidrosiklon filtre, kuyudan gelen kum ve ağır partikülleri sistem girişinde ayırarak damla sulama hatlarının ve damlatıcıların tıkanmasını önler. Volanlı vanalar ise hattın bölümler halinde açılıp kapatılmasını kolaylaştırır. Kuyunuzdan tarlanıza kadar olan bu bağlantıları da pompa kurulumuyla birlikte planlıyoruz.