Pompa seçimi: debi, manometrik yükseklik, kuyu çapı ve motor gücü
Bir dalgıç pompayı tanımlayan iki temel değer vardır: debi (saatte kaç metreküp su verdiği) ve basma yüksekliği. Pompa eğrileri, pompanın hangi yükseklikte ne kadar su verdiğini gösterir. Doğru pompa, ihtiyacınız olan debiyi ihtiyacınız olan yükseklikte ve verimli çalıştığı bölgede veren pompadır.
- Debi: Sulanacak alana, ürüne ve sulama yöntemine göre belirlenir; ancak kuyunun pompaj deneyinde verdiği sürekli debiyi aşmamalıdır. Kuyunun verebileceğinden fazla su çeken pompa, su seviyesini kendi altına düşürür.
- Manometrik yükseklik: Dinamik su seviyesi, kuyu ağzından kullanım noktasına kadar olan kot farkı, boru ve bağlantılardaki sürtünme kayıpları ve sistemin istediği çıkış basıncının toplamıdır. Yaklaşık olarak 1 bar basınç 10 metre su sütununa karşılık gelir; örneğin 3 bar isteyen bir yağmurlama sistemi hesaba yaklaşık 30 metre ekler.
- Kuyu çapı: Dalgıç pompalar genellikle 4, 6, 8 ve 10 inç gibi standart çaplarda üretilir. Pompa ve motor, kablo ve kolon bağlantısıyla birlikte kılıf borusunun içine rahatça girmelidir. Kuyu pompaya göre çok genişse motorun soğuması için soğutma gömleği kullanılabilir.
- Motor gücü: Debi ve manometrik yükseklikten hesaplanır. Gereğinden büyük motor fazla elektrik harcar; küçük motor ise aşırı akım çekip ısınır.
1000 metreye varan kuyularda doğru seçim
Bölgemizde kuyu derinlikleri arazinin yapısına göre büyük farklılık gösterir; bazı noktalarda su yüzeye yakınken bazı noktalarda çok daha derinden alınır. Most Mühendislik olarak 1000 metreye kadar derinlikten yeraltı suyu çıkarabiliyor, bu derinliklere uygun pompa, kablo ve kolon sistemini birlikte planlıyoruz.
Derin kuyuda önemli olan, pompanın kuyunun dibine değil, dinamik su seviyesinin yeterince altına ve dipte biriken kumdan uzak bir derinliğe asılmasıdır. Basma yüksekliği arttıkça pompanın kademe sayısı artar, kolonun taşıdığı ağırlık ve iç basınç yükselir, kablo uzar. Bu yüzden derin kuyuda pompa, kablo ve kolon birbirinden bağımsız seçilmez.
Yeni kuyu açacaksanız önce sondaj etüdü sayfamıza göz atın: alan tarama ve sondaj etüdü yaptığımız noktalarda %100 sonuç alıyoruz. Kuyu açma sürecinin tamamı için sondaj ve dalgıç pompa sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Kablo kesiti, kolon borusu ve çek valf
Kablo kesiti
Dalgıç pompa kablosu suya dayanıklı özel bir kablodur. Kesiti; motorun çektiği akıma, kablonun toplam uzunluğuna ve izin verilen gerilim düşümüne göre hesaplanır. Derin kuyuda kablo uzadığı için kesit de büyür. İnce seçilen kablo motora düşük gerilim ulaştırır; motor ısınır ve sargıları zamanla yanar. Kablo ekleri su geçirmez ek setleriyle yapılmalı, kablo kolona belirli aralıklarla bağlanmalıdır.
Kolon borusu
Kolon borusu hem suyu yukarı taşır hem de pompanın, motorun ve içindeki suyun ağırlığını kuyu ağzına aktarır. Galvaniz çelik, paslanmaz çelik veya uygun basınç sınıfında esnek kolon hortumu kullanılabilir. Seçimde derinlik, basınç, suyun yapısı ve debiye uygun çap dikkate alınır; çapı küçük kolon sürtünme kaybını artırır.
Çek valf
Çek valf, pompa durduğunda kolondaki suyun geri akmasını önler. Geri akan su pompayı ters döndürebilir, yeniden kalkışta da koç darbesine yol açabilir. Pompa çıkışındaki çek valfe ek olarak, derin montajlarda kolon üzerinde belirli aralıklarla ek çek valf kullanılması genellikle önerilir.
Pano ve koruma: motoru yakan nedenlere karşı
Dalgıç motorlar çoğunlukla susuz çalışma ve elektrik kaynaklı sorunlar yüzünden arızalanır. Pompa panosunda bulunmasını önerdiğimiz korumalar şunlardır:
- Kuru çalışma koruması: Kuyudaki su seviyesi pompaya kadar düştüğünde seviye elektrodu ya da akım izleme ile pompayı durdurur.
- Faz koruma rölesi: Faz kopması, faz sırası hatası, faz dengesizliği ve aşırı düşük veya yüksek gerilimde motoru devreden çıkarır. Kırsal hatlarda gerilim dalgalanması sık görüldüğü için bu röle önemlidir.
- Motor koruma şalteri: Motor sıkıştığında veya aşırı yüklendiğinde devreyi keser.
- Yol verme düzeni: Büyük güçlü motorlarda yıldız-üçgen, yumuşak yol verici veya invertör, kalkış akımını ve mekanik darbeyi azaltır.
Frekans invertörü ve solar sürücü ile çalışma
Frekans invertörü, motorun devrini ihtiyaca göre ayarlar. Pompa yumuşak kalkar ve yumuşak durur, koç darbesi azalır; sabit basınç gereken sistemlerde basınç sensörüyle birlikte çalışarak debiyi tüketime göre ayarlar. Pompa her zaman tam devirde çalışmadığı için uygun sistemlerde enerji tüketimi de düşer.
Şebeke elektriği olmayan ya da elektrik giderini azaltmak isteyen araziler için dalgıç pompa, solar pompa sürücüsüyle doğrudan güneş panellerinden beslenebilir. Sürücü, panellerden gelen gücü gün boyunca izleyerek pompayı buna göre çalıştırır. Hilvan'da 98 dönüm arazide kurduğumuz, 5,5 HP güneş paneli sistemiyle çalışan yağmurlama sulama bu çözümün sahadaki bir örneğidir. Ayrıntılar için güneş enerjili sulama sayfamıza bakabilirsiniz.
Montaj, söküm, arıza ve bakım
Dalgıç pompa montajı; pompa, motor, kablo ve kolonun kuyu ağzında birleştirilip kontrollü şekilde kuyuya indirilmesidir. Derin kuyularda bu iş uygun vinç veya montaj ekipmanıyla, kolon bağlantıları tek tek sıkılarak yapılır. Söküm de aynı dikkati ister: kuyuya düşen bir pompayı çıkarmak, yeni pompa almaktan daha zahmetli olabilir.
Pompanızda şu belirtilerden biri varsa kontrol ettirmenizi öneririz:
- Debinin veya basıncın belirgin şekilde düşmesi
- Panonun sık sık atması ya da motorun normalden fazla akım çekmesi
- Suyun bulanık veya kumlu gelmesi
- Pompanın kısa aralıklarla çalışıp durması
Arıza tespitinde motor akımını, gerilimi ve kablo izolasyon direncini ölçüyor, gerekirse pompayı söküp kademe, yatak ve motor kontrolü yapıyoruz. Sulama sezonu başında yapılan basit bir ölçüm, yaz ortasında yaşanacak bir arızayı çoğu zaman önler. Periyodik bakım için bakım ve onarım sayfamızı inceleyebilirsiniz.