Evsel jeneratörler: benzinli ve dizel portatif modeller
Müstakil ev, bağ evi, yazlık ve küçük işyerlerinde genellikle taşınabilir (portatif) jeneratörler tercih edilir. Bu sınıftaki cihazlar çoğunlukla birkaç kVA gücündedir; aydınlatma, buzdolabı, televizyon, modem, küçük bir su pompası gibi temel yükleri karşılar.
- Benzinli portatif: Hafiftir, kolay taşınır, ilk alım maliyeti daha düşüktür. Arada bir ve kısa süreli kullanım için uygundur.
- Dizel portatif: Yakıt tüketimi genellikle daha düşüktür ve uzun süreli çalışmaya daha dayanıklıdır. Elektrik kesintisinin sık ve uzun olduğu yerlerde öne çıkar.
- İnverter tip: Daha düzgün bir elektrik üretir; bilgisayar, kombi kartı gibi hassas elektronik cihazlar için tercih edilir. Genellikle daha sessizdir.
Portatif jeneratör ev tesisatına doğrudan prizden bağlanmamalıdır. Uygun bir transfer anahtarı olmadan yapılan bağlantı, elektriğin şebekeye geri gitmesine (ters besleme) yol açarak hatta çalışan ekipler için hayati tehlike oluşturur ve cihazlarınıza zarar verebilir.
Apartman ve siteler için dizel jeneratör ve ATS panosu
Apartman ve sitelerde jeneratör genellikle ortak alanların ve kritik yüklerin beslenmesi için kurulur: asansör, hidrofor, merdiven ve otopark aydınlatması, kazan dairesi pompaları, otomatik kapı ve güvenlik kameraları. Bu ölçekte dizel motorlu, sabit kurulumlu jeneratörler kullanılır.
Sabit kurulumlarda jeneratör bir otomatik transfer panosu (ATS) ile birlikte çalışır. Pano şebeke gerilimini sürekli izler; elektrik kesildiğinde birkaç saniye içinde jeneratörü çalıştırır ve yükü jeneratöre aktarır. Şebeke geri geldiğinde yükü tekrar şebekeye verir, jeneratörü bir süre yüksüz soğutup durdurur. Böylece kimsenin kazan dairesine inip jeneratörü çalıştırması gerekmez.
Sitelerde hangi yüklerin jeneratöre bağlanacağı en baştan belirlenmelidir. Tüm dairelerin beslenmesi istenirse gereken güç ve yakıt tüketimi belirgin şekilde artar; çoğu yönetim yalnızca ortak alanları ve su sistemini jeneratöre bağlamayı tercih eder.
Kurum ve kuruluşlar: okul, hastane, işyeri ve tarım
Kesintinin iş kaybı ya da güvenlik sorunu anlamına geldiği yerlerde jeneratör bir yedek değil, sistemin parçasıdır.
- Okul ve kamu binaları: Aydınlatma, ısıtma sistemi pompaları, su ve güvenlik sistemleri.
- Sağlık kuruluşları: Kesintiye en az toleransın olduğu yerlerdir. Jeneratör genellikle kesintisiz güç kaynağı (UPS) ile birlikte planlanır; UPS jeneratör devreye girene kadarki birkaç saniyeyi karşılar.
- İşyeri, atölye ve soğuk hava deposu: Üretim makineleri, soğutma grupları ve kasa, bilgisayar gibi sistemler.
- Tarım ve sulama: Şebekenin ulaşmadığı ya da sık kesildiği arazilerde kuyu pompasının çalıştırılması. Kuyu ve pompa tarafı için derin kuyu pompası sayfamıza bakabilirsiniz.
Sulama pompası için jeneratör seçerken dikkat edilmesi gereken nokta, motorun kalkış anında çektiği yüksek akımdır. Doğrudan yol verilen dalgıç pompalarda bu akım, çalışma akımının birkaç katına çıkabilir. Bu yüzden jeneratör gücü pompa motor gücünün genellikle 2–3 katı civarında seçilir; yumuşak yolverici ya da pompa sürücüsü kullanıldığında bu oran düşer.
Güç (kVA) seçimi nasıl yapılır?
Jeneratör gücü genellikle kVA ile ifade edilir. Cihazlarınızın etiketinde yazan güç ise çoğunlukla kW'tır. Kaba bir hesapla kW değeri, kVA değerinin yaklaşık 0,8 katıdır; yani 10 kVA'lık bir jeneratör yaklaşık 8 kW sürekli yük taşıyabilir.
- Yük listesi: Kesinti sırasında çalışması gereken tüm cihazlar ve güçleri yazılır.
- Eş zamanlılık: Hangi cihazların aynı anda çalışacağı belirlenir; her şeyin aynı anda açık olması gerekmez.
- Kalkış akımı: Pompa, kompresör, asansör ve klima gibi motorlu yüklerin ilk çalışma anında çektiği ek güç hesaba katılır.
- Pay bırakma: Jeneratörü sürekli tam yükte çalıştırmak ömrünü kısaltır; bir miktar güç payı bırakılır.
- Faz durumu: Yükler tek fazlıysa monofaze, üç fazlı motorlar varsa trifaze jeneratör seçilir.
Gereğinden küçük jeneratör kalkışta durur ya da korumaya geçer; gereğinden büyük jeneratör ise düşük yükte verimsiz çalışır. Hesabı keşifte yüklerinizi görerek birlikte yaparız.
Kabinli ve sessiz tipler, yakıt seçimi
Kabinli (sessiz) jeneratörler, motoru ses yalıtımlı bir muhafaza içinde taşır. Hem gürültüyü azaltır hem de cihazı yağmur, toz ve güneşten korur. Konut alanlarında, okul ve sağlık kuruluşlarında ve açık alana konan cihazlarda genellikle kabinli tip tercih edilir. Açık tip jeneratörler ise kapalı ve havalandırılmış bir jeneratör odasına konulacaksa ya da şantiye gibi gürültünün sorun olmadığı yerlerde kullanılır.
Yakıt tarafında, uzun süreli ve sık kullanımda dizel öne çıkar. Benzinli modeller hafif ve ara sıra kullanım için uygundur. Bazı modeller LPG ya da doğalgazla da çalışabilir. Dizel jeneratörlerde yakıt deposunun kapasitesi, kaç saat kesintisiz çalışmak istediğinize göre belirlenir; uzun süre bekleyen yakıtın kalitesinin bozulabileceği de göz önünde tutulmalıdır.
Uzak ve şebekesiz arazilerde sulama için jeneratöre bir alternatif de güneş enerjisidir. Şanlıurfa Hilvan'da 98 dönüm arazide 5,5 HP güneş paneli sistemiyle çalışan yağmurlama sulamayı biz kurduk; yakıt maliyeti olmadan gündüz sulama yapılıyor. Ayrıntılar için güneş enerjili sulama sayfamıza bakabilirsiniz.
Yerleşim, egzoz ve elektrik güvenliği
Jeneratör egzozunda renksiz ve kokusuz karbonmonoksit bulunur. Bu yüzden yerleşim, kurulumun en önemli kısmıdır.
- Jeneratör ev içinde, kapalı garajda, bodrumda ya da kapalı balkonda çalıştırılmamalıdır.
- Açık alana konan cihaz, kapı, pencere ve havalandırma boşluklarından uzak tutulmalıdır.
- Jeneratör odasında yeterli temiz hava girişi ve sıcak hava çıkışı bulunmalı, egzoz bir boruyla güvenli şekilde dışarı verilmelidir.
- Cihaz düz, sağlam bir zemine oturtulmalı; titreşimin yapıya geçmemesi için titreşim takozları kullanılmalıdır.
- Gövde ve pano mutlaka topraklanmalı, bağlantılar uygun kesitte kabloyla yapılmalıdır.
- Yakıt ısı kaynaklarından uzakta, uygun kaplarda saklanmalı; motor sıcakken yakıt doldurulmamalıdır.
Periyodik bakım ve test çalıştırması
Jeneratör, en çok ihtiyaç duyulduğu anda çalışmalıdır; bunun yolu düzenli bakımdır. Genel öneriler şöyledir:
- Test çalıştırması: Bekleme durumundaki jeneratörlerin genellikle ayda bir, kısa bir süre çalıştırılması ve mümkünse yük altında denenmesi önerilir.
- Yağ ve filtreler: Motor yağı, yağ, yakıt ve hava filtreleri üreticinin önerdiği çalışma saati ya da süre dolduğunda değiştirilir.
- Akü: Marş aküsünün şarjı ve kutup başları kontrol edilir; zayıf akü, kesinti anında jeneratörün çalışmamasının en yaygın sebeplerindendir.
- Soğutma suyu: Antifriz seviyesi ve donma koruması özellikle kış öncesinde kontrol edilir.
- ATS panosu: Şebeke kesilmesi canlandırılarak otomatik geçişin doğru çalıştığı denenir.
Periyodik bakım ve arıza servisi için bakım ve onarım sayfamıza bakabilir ya da teklif formunu doldurabilirsiniz.