Güneş enerjili sulama kimler için uygun?
Adıyaman ve Şanlıurfa'da tarlaların önemli bir kısmı yerleşimden uzakta, kuyu ya da sondajla sulanıyor. Bu arazilere elektrik hattı çekmek çoğu zaman yüksek maliyetli ve uzun bir süreç; jeneratör ya da motopompla sulamada ise yakıt, bakım ve başında bekleme masrafı her yıl tekrar ediyor.
Güneş enerjili sulama özellikle şu durumlarda mantıklı bir yatırımdır:
- Şebeke elektriği olmayan ya da trafo/hat maliyeti yüksek çıkan araziler,
- Sezon boyunca mazotla çalışan jeneratör veya motopompla sulama yapılan tarlalar,
- Antep fıstığı, badem, ceviz, bağ, nar ve zeytin gibi her yaz düzenli su isteyen bahçeler,
- Damla sulama gibi gündüz saatlerinde rahatça çalıştırılabilen sistemler.
Bölgemizin yaz ayları uzun, sıcak ve genellikle bulutsuzdur. Suya en çok ihtiyaç duyulan aylar, güneşin de en güçlü olduğu aylara denk gelir; bu da güneşle sulamayı bölgemizde verimli kılar.
Sistem nasıl çalışır: panel, sürücü ve pompa
Bir solar pompa sistemi üç ana parçadan oluşur ve bu üçünün birbirine uygun seçilmesi sistemin verimini belirler:
- Güneş panelleri: Güneş ışığından doğru akım (DC) elektrik üretir. Toplam panel gücü, pompanın ihtiyacına ve sabah-akşam saatlerinde de yeterli çalışma sağlayacak şekilde, genellikle pompa motor gücünün bir miktar üzerinde planlanır.
- Solar pompa sürücüsü (solar pump inverter): Panelden gelen gücü pompanın kullanabileceği hale getirir. Güneşin şiddetine göre pompanın devrini ayarlar, böylece hava kısmen bulutlu olduğunda pompa durmak yerine daha düşük debiyle çalışmaya devam eder. Kuru çalışma koruması, yumuşak kalkış ve depo dolunca durdurma gibi korumalar da sürücüde yer alır.
- Pompa: Kuyudan su çekiliyorsa çoğunlukla dalgıç pompa, havuz ya da kanaldan su alınıyorsa yüzey pompası kullanılır. Mevcut dalgıç pompanız uygunsa uygun bir sürücüyle güneşe bağlanabilir.
Bazı sürücüler, gerektiğinde jeneratör ya da şebekeden de beslenebilen hibrit yapıdadır. Bu, bulutlu günlerde veya gece sulama gerektiğinde esneklik sağlar.
Doğru boyutlandırma: hangi bilgiler gerekir?
Güneş enerjili sistemde en sık yapılan hata, panel ve pompanın kuyuya bakılmadan "kaç beygir lazım" sorusuyla seçilmesidir. Keşifte şu bilgileri birlikte topluyoruz:
| Bilgi | Neden önemli? |
|---|---|
| Kuyu derinliği ve çapı | Pompanın kuyuya sığması ve hangi derinliğe asılacağı buna bağlıdır. |
| Statik ve dinamik su seviyesi | Statik seviye pompa çalışmıyorken, dinamik seviye pompa çalışırken suyun bulunduğu derinliktir. Pompanın suyu kaç metreden basacağı dinamik seviyeye göre hesaplanır. |
| Kuyunun verebildiği debi | Kuyunun vereceğinden fazla su çeken pompa kuyuyu kurutur ve zarar görür. |
| Günlük su ihtiyacı | Ürün türü, ağaç sayısı ya da dönüm, sulama yöntemi ve en sıcak aydaki tüketim dikkate alınır. |
| Basma yüksekliği ve hat mesafesi | Tarla eğimi, boru uzunluğu ve yağmurlama başlıklarının veya damla hatlarının istediği basınç pompa seçimini etkiler. |
| Güneşlenme ve arazi yönü | Panellerin gölgesiz, güneye bakan bir alana kurulması gerekir. |
Bu bilgilerle pompanın gün içinde ne kadar su basacağını hesaplıyor, ihtiyacınızı karşılamıyorsa sulamayı parsellere (vardiyalara) bölmeyi ya da bir depo eklemeyi öneriyoruz.
Gündüz çalışma, depo ve havuzla gece kullanımı
Solar pompa güneş olduğu sürece çalışır; en verimli saatler genellikle öğleye yakın saatlerdir. Bu nedenle sulama planı gündüze göre yapılır. Damla sulama bu düzene çok iyi uyar: hatlar vardiyalı açılarak gün içinde bütün parseller sulanabilir.
Geceleri veya bulutlu günlerde de su kullanmak istiyorsanız en pratik çözüm genellikle akü değil, su depolamaktır. Gündüz pompalanan su yüksekte bir plastik depoya ya da havuza alınır, ihtiyaç olduğunda cazibeyle veya küçük bir pompayla kullanılır. Büyük sulama pompalarını aküyle çalıştırmak çoğu zaman ekonomik değildir; depo hem daha ucuz hem daha uzun ömürlü bir yöntemdir. Depo dolduğunda pompayı durduran şamandıra veya seviye sensörü de sistemi korur.
Konstrüksiyon, güvenlik ve bakım
Konstrüksiyon ve rüzgâr yükü
Panellerin taşındığı konstrüksiyon sistemin yıllarca sorunsuz çalışması için en az paneller kadar önemlidir. Açık arazide rüzgâr panellere ciddi yük bindirir; bu yüzden galvaniz kaplı çelik taşıyıcı, beton temel veya zemine uygun ankraj kullanıyoruz. Sulama sezonu yaz aylarına yoğunlaştığı için panel eğimini yaz güneşinden en iyi verimi alacak şekilde ayarlıyoruz.
Hırsızlığa karşı önlemler
Yerleşimden uzak tarlalarda panel hırsızlığı gerçek bir risktir. Alınabilecek başlıca önlemler:
- Sökülmesi zor, özel başlı güvenlik cıvataları,
- Panel alanının tel çit ile çevrilmesi,
- Panellerin seri numaralarının kayıt altına alınması,
- Uygun yerlerde kamera veya alarm,
- Sürücünün kilitli ve havalandırmalı bir pano içinde, güneşten korunarak konumlandırılması.
Bakım ve panel temizliği
Güneş enerjili sistemler hareketli parça az olduğu için az bakım ister, ancak bölgemizde yaz aylarında toz çok fazladır. Panel yüzeyinde biriken toz ve kir üretimi gözle görülür biçimde düşürür. Temizlik için:
- Panelleri sabah erken veya akşamüstü, yüzey ısınmamışken temizleyin; çok sıcak panele soğuk su dökmeyin.
- Yumuşak fırça veya sünger ile bol su kullanın; aşındırıcı malzeme ve sert deterjan kullanmayın.
- Hasat, harman ve yol tozu dönemlerinde temizliği sıklaştırın.
Sezon başında kablo bağlantılarını, konstrüksiyon cıvatalarını, sürücü üzerindeki hata kayıtlarını ve pompanın debisini kontrol etmek yeterlidir. Debide belirgin düşüş varsa kuyu seviyesi, filtre veya pompa kontrol edilmelidir.
Referans iş: Hilvan'da 98 dönüm güneşle yağmurlama
2022 yılında Şanlıurfa Hilvan'da 98 dönümlük bir arazide, 5,5 HP güneş paneli sistemiyle çalışan bir yağmurlama sulama sistemi kurduk. Bu iş, güneşle çalışan bir pompanın geniş bir tarlada yağmurlama sistemini besleyebildiğini gösteren yakın bir örnek.
Bu ölçekte bir arazide bütün alanı aynı anda yağmurlamak yerine sulama parsellere bölünerek planlanır; pompanın gün içinde basabildiği su miktarı ile yağmurlama başlıklarının ihtiyaç duyduğu basınç birlikte hesaplanır. Benzer bir sistemi kendi araziniz için düşünüyorsanız kuyu bilgilerinizle birlikte bize ulaşın.
Hibe ve kredi desteğiyle güneş enerjili sulama
Güneş enerjili sulama sistemleri, ilk kurulum maliyeti nedeniyle çiftçilerin en çok destek aradığı yatırımlardan biridir. Geçmiş dönemlerde Tarım ve Orman Bakanlığı kırsal kalkınma destekleri kapsamında basınçlı sulama ve güneş enerjili sistemlere hibe verildi; Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatifleri de tarımsal sulama yatırımlarına uygun koşullu kredi kullandırdı. Destek oranları, başvuru tarihleri ve şartlar her yıl yeniden açıklanır; güncel bilgiyi İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'nden öğrenebilirsiniz.
Başvuru için gereken proje ve teklif dosyasının hazırlanmasında yardımcı oluyoruz. Ayrıntılar için sulama kredisi ve hibe sayfamıza bakabilirsiniz.